Vlada Republike Srbije po prvi put je je upotrebila pravni mehanizam pružanja privremene zaštite iz čl. 74 Zakona o azilu i privremenoj zaštiti (Sl. glasnik RS, br. 24/2018) (u daljem tekstu „Zakon“), kojim se u Republici Srbiji odobrava zaštita u slučaju masovnog priliva raseljenih lica koja se ne mogu vratiti u državu svog porekla ili uobičajenog boravišta, između ostalog, zbog oružanih sukoba ili lokalnog nasilja koje se odigrava na tom području. Ovo je učinjeno donošenjem Odluke o pružanju privremene zaštite u Republici Srbiji raseljenim licima koja dolaze iz Ukrajine (Sl. glasnik RS, br. 36/22) (u daljem tekstu „Odluka“), dana 18. 03. 2022. godine.
Odluka se odnosi na državljane Ukrajine i članove njihovih porodica koji su boravili u Ukrajini, tražioce azila, lica bez državljanstva i strane državljane kojima je u Ukrajini odobren azil ili istovetna nacionalna zaštita, i članove njihovih porodica koji su u Ukrajini imali odobren boravak, kao i na strane državljane koji su u Ukrajini imali odobreno važeće stalno nastanjenje ili privremeni boravak, a koji se ne mogu vratiti u zemlju svog porekla, pod trajnim i dugoročnim okolnostima.
Privremena zaštita će se primenjivati i na državljane Ukrajine i članove njihovih porodica koji su u Srbiji zakonito boravili u vreme donošenja ove Odluke, a kojima je pravo na boravak isteklo pre ukidanja Odluke o pružanju privremene zaštite.
Prema Zakonu, članom porodice smatra se supružnik sa kojim je brak zaključen pre dolaska u Republiku Srbiju, vanbračni partner u skladu sa propisima Republike Srbije, njihova maloletna deca rođena u braku ili van braka, maloletna usvojena deca ili maloletna pastorčad − s tim što se svojstvo člana porodice može izuzetno priznati i drugim licima, pri čemu se posebno uzima u obzir činjenica da ih je izdržavalo lice kojem je odobreno pravo na azil ili privremena zaštita, njihov uzrast i psihološka zavisnost, uključujući i zdravstvene, socijalne, kulturološke ili druge slične prilike.
Prava lica kojima se odobrava ova zaštita obuhvataju, između ostalog, pravo na boravak, ličnu ispravu, pravo na besplatno osnovno i srednje obrazovanje, pristup tržištu rada i zdravstvenoj zaštiti u skladu sa propisima koji regulišu prava stranaca. Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije nadležno je za registraciju lica kojima je odobrena privremena zaštita, o čemu donosi pojedinačne odluke.
Privremena zaštita traje godinu dana od dana stupanja na snagu ove odluke, dakle, počev od 18. marta 2022. godine.
Ovaj tekst ne predstavlja pravni savet, već stav autora.
Autor: Pavle Stavretović, advokatski pripravnik u Advokatskoj kancelariji TSG Lawyers Belgrade
